در تخت جمشيد مکانی هست که در بامداد نخستين روز فروردين ماه، هنگام بر آمدن آفتاب از پشت کوه مهر(رحمت) نخستين پرتو خورشيد از روزنی يا شکافی به درون تالار و مکان ثابت نشان‌داری به طرزی مخصوص می‌تابد که همه ساله بتوان از روی آن، طرز تابش نور يا پرتو خورشيد را رصد و اندازه‌گيری کرده، موقع صحيح چنين روزی را دوباره تعيين و اعلام داشت. خوشبختانه امروزه با شناختی که از ساختمان‌ها و کاخ‌ها و تالارهای تخت جمشيد در دست داريم، برای يافتن چنين محل و موقعی، به جستجوی فراوان نياز نخواهيم داشت.

در کهن‌ترين بخش صفحه‌ی تخت جمشيد در آنجا که نخستين ساختمان در حدود سال 518 پيش از ميلاد به دستور داريوش پی افکنده شده است و اکنون کاخ مرکزی، تالار تخت، تالار شورا يا تالار سه دروازه خوانده می‌شود، محل و نشانه‌ی انجام گرفتن چند رصد و اندازه‌گيری موجود و پابرجاست و يک يادگار دانشی بس گران‌بها برای ما ايرانيان به شمار می‌رود. در ميان تالار اين کاخ در وسط چهار ستون، تخته سنگی به شکل مکعب کشف گرديده که بر روی آن در وسط مربع، يک دايره‌ی کوچک و سه خط کنده شده است. هرتسفلد کاشف اين سنگ آن را «سنگ اندازه گيری» ناميده و بيش از اين سخنی درباره‌ی آن نگفته است...[متن کامل]