امروز بیست و نهم بهمن‌ماه، روزی است که بسیاری از دوستان و هم میهنان ما آن را به عنوان روز سپندارمذگان(ولنتاین ایرانی) جشن می‌گیرند. اما خوب است بدانید که این جشن در واقع پنجم اسفندماه است نه بیست و نهم بهمن‌ماه. در این باره مطلبی را از خبرگزاری میراث فرهنگی انتخاب کردیم که پیشکش حضورتان می‌کنیم:

 

هر ساله به هنگام جشن‌هاي ملی، تفاوت نظرهايی در باره زمان درست آنها پيش می‌آيد. با توجه به نظر استادان ايران شناس که همگی متفق‌القول هستند، مشخص می‌شود که زمان جشن‌ها می‌بايد با گاهشماری ملی و رسمی ايران تعيين شود و به کارگيری گاهشماری يزدگردی درست نيست.

 

«در چندين دهه پيش از اين، به پيشنهاد استاد ِزنده يادم «ابراهيم پورداوود»، روز پنجم اسفند به عنوان روز پرستار شناخته شده بود و به طور رسمی برگزار می‌شد و در اين روز، براي ارج گزاری خدمت ارزنده‌ی پرستاران، آيين‌هايی به اجرا در می‌آمد که در آنها با پيشکش شاخه‌ها‌ی گل بيدمشک(گل ويژه‌ی امشاسْپَند بانو اسپندارمذ در اسطوره‌های کهن)، پرستاران ميهنمان را می‌نواختند.

 

يادآوری می‌شود که برخی از دوستان، با استناد به ديگرگونی گاهشمار خورشيدی کنونی نسبت به گاه‌شمار باستانی، زمان برگزاري جشن اسپندارمَذگان را شش روز بازپس می‌برند و در روز 29 بهمن ماه می‌شناسند. اما همان گونه که پيشتر هم روشنگری کردم، روز درست و سزاوار اين جشن، همان پنجم اسفندماه است.

 

در پاسخ به دوستانی كه 29 بهمن را جشن اسفندگان شمرده و با پيام‌های مهرآميزشان آن را «فرخنده باد!» گفته اند، نوشتم:

 

جشن اسپندارمذگان(اسفندگان) در پنجم اسفندماه(و نه 29 بهمن)، بر شما فرخنده باد!

 

همچنان بر اين باورم كه كاربرد گاهشماری خيامی(مشهور به جلالی)، نبايد ما را از پاسداشت يادگار نياكان ارجمندمان بازدارد.

برماست که همه‌ی جشن‌های يازده گانه‌ی با پسوند «- گان» از ماه دوم تا دوازدهم را هم، مانند ماه يكم در همان روزهای اصلی(روزهاي يكي شدن نام روز و ماه) برگزار کنيم و به روزهای ديگری منتقل نكنيم تا انگيزه‌ی بنيادين برگزاری آن‌ها از ياد نرود.

 

ما هم اكنون، جشن‌های نوروز، فروردينگان (فروردگان)، يلدا و سده را به درستی در همان زمان‌های تعيين شده برای آن‌ها در روزگار باستان(يكم فروردين، سی‌ام آذر و دهم بهمن)، برگزار می‌کنیم. پس چرا در مورد جشن‌های يازده گانه‌ی ارديبهشتگان تا اسفندگان، دچار اين آشفته كاری و سامان شكنی شده‌ايم؟»

 

» منبع: وبلاگ شخصی دکتر دوستخواه

 

 

استاد دکتر جلال خالق مطلق می‌نويسد:

 

«ابوريحان بيرونی در کتاب آثارالباقيه که در سال 391 هجری تأليف کرده است، آن‌جا که درباره‌ی جشن‌های ايرانی سخن می‌گويد، از جشنی نام می‌برد که در روز اسفندارمذ در ماه اسفندارمذ، يعنی در پنجم اسفند برگزار می‌شد.

در ايران کهن، يک جشن بهاری زنان بوده که در آن روز زنان از آزادی بيشتری برخوردار بودند و به ويژه دختران «دم بخت» به همسرگزينی تشويق می‌شدند و از اين رو اين جشن را «مردگيران» مي ناميدند.

سپس با نفوذ بيشتر مذهب اين جشن نخست تغيير ماهيت داده و جشن زنان شوهردار شده و اين دسته زنان در آن روز از شوهران خود به پاس يک‌سال پارسايی و خانه‌داری و شوهردوستی هديه می‌گرفتند، تا اين که همين نيز رفته رفته فراموش شده است.

روز اين جشن پنجم اسفند بود. پر بيراه نيست اگر بانوان روشنفکر ايرانی دست کم، کنگره‌ها و جلسات ويژه‌ی مسايل زنان را در اين روز برگزار کنند تا ياد آن جشن دوباره زنده گردد.»

 

» منبع: جشن مردگيران در سايت ادبی نوف

 

 

دکتر تورج پارسی نيز در اين باره نوشته‌اند:

 

«در سالشمار ما، ماه سی روز بوده و هر روز هم نامى داشته است. براى نمونه روز پنجم هر ماه به سپندارمذ نامور بوده كه در ماه اسفند اين روز را به نام زنان جشن مى‌گرفتند، اوستا زن را «ريته سيه بانو» می‌نامد كه به معناي مهر وفروغ و روشنايی است. به همين دليل هم جشن سپندارمذ مى بايد در همان روز پنجم اسفند برگزار بشود و نه روز ؟؟ بهمن. اميد دارد جشن‌ها كه داراى اصول نجومى هستند، دستخوش آشفتگى بيش ازاين نشده ودر برگزاريشان كه بسيار پسنديده است، اصول نجومى آن‌ها رعايت بشود.»

 

» منبع: جشن سپندارمذگان 29 بهمن است يا 5 اسفند؟

 

 

استاد دکتر رضا مرادی غياث آبادی در پاسخ پرسشی نوشته است:

 

«جشن اسفندگان يا سپندارمذگان برابر است با پنجمين روز از ماه اسفند در همه گاهشماری‌های ايرانی. در باره وجود دوگانگی‌ها بايد گفت که جشن‌ها و فاصله‌های ميان آنها در متون کهن ايرانی دارای تعريف و اندازه‌های مشخصی است که به مانند دانه‌های يک زنجير در پيوستگی کامل با يکديگر هستند. تغيير جای يکی از آن‌ها، موجب گسست کل اين رشته خواهد شد.

چنان که در منابع ايرانی آمده است، جشن سده پس از 40 روز از شب يلدا يا چله، و پس از 100 روز از اول آبان قرار دارد. همچنين جشن سده، پيش از 25 روز از جشن اسفندگان است. 

اين اندازه‌ها و فاصله‌های تعريف شده در متون و منابع کهن ايرانی، تنها با گاهشماری ايرانی با ماه‌های سي و يک روزه(مبدأ هجری خورشيدی فعلی) که بزرگ‌ترين دستاورد دانش گاهشماری در جهان است، مطابق است؛ ولی با کتابچه‌ای نوساخته که در چند سال اخير در ايران با نام سالنمای دينی زرتشتيان چاپ می‌شود، مطابقت پيدا نمی‌کند. چرا که در اين کتابچه، فاصله 100 روزه از اول آبان تا جشن سده به 106 روز، فاصله 40 روزه شب يلدا تا جشن سده به 46 روز، و فاصله 25 روزه جشن سده تا اسفندگان به 19 روز رسيده است. اين فاصله‌ها با هيچ‌کدام از اسناد و منابع و تاريخ‌نامه‌های ايرانی هماهنگی ندارد.

از اين رو، زمان درست شب يلدا برابر با شامگاه 30 آذر، جشن سده در 10 بهمن و جشن اسفندگان در 5 اسفند است.»

» منبع: سخنی در باره زمان جشن اسفندگان در سايت شخصی[مسدود شده]

 

با توجه به نظر همه اين استادان لازم است که ترتيبی دهيم تا از ناهماهنگی و آشفتگی‌های فعلی دست کشيده شود و همه‌ی جشن‌ها مطابق با گاهشماری ملی و رسمی ايران که شکل تکامل يافته‌ی گاهمشاری يزدگردی و در ايران و همه‌ی جهان شناخته شده است، برگزار شود.

 

که این از جمله وظایف ما وبلاگ‌نویسان است تا این اشتباهات را اصلاح کنیم. بیاییم باور کنیم رسالت ما وبلاگ‌نویسان از یک استاد دانشگاه در زمینه‌ی اصلاح و برخورد با این اشتباهات، کم‌تر نیست!