فردا، بیست و پنجم تیرماه 1389، چهارمین سال وفات علیرضا شاهپور شهبازی است. شاهپور شهبازی برای محققین دوران هخامنشی و نیز علاقه‌مندان این دوران نامی شناخته شده و محبوب هستند که طبیعاتاً ما هم از این مستثنی نیستیم. در سالگرد وداع  ایشان تصمیم گرفتیم مطلبی در خصوص زندگانی و سابقه‌ی کاری‌اش آماده کنیم تا بیش‌تر آن عزیز سفر کرده را بشناسید:

مرحوم شاهپور شهبازی از بزرگ‌ترین پروفسورهای تاریخ ایران بود و بی‌شک بزرگ‌ترین محقق و پروفسور در زمینه‌ی تاریخ ایران باستان در جهان بود.
شاهپور شهبازی یكی از دانشمندان تاریخ ایران بود و او را به عنوان یكی از بزرگ‌ترین هخامنشی شناسان جهان می‌شناختند.

مرحوم شاهپور شهبازی کتاب‌های متعددی را به رشته‌ی تحریر درآورده است و پس از شكل‌گیری بنیاد پژوهشی پارسه - پاسارگاد به عنوان مشاور با این بنیاد همكاری می‌کرد.
مرحوم شاهپور شهبازی به عنوان مشاور عالی با بنیاد پژوهشی پارسه و پاسارگاد همكاری داشت و در این راه شاگردان فراوانی تربیت كرد و بر كارهای بنیاد پارسه و پاسارگاد نظارت علمی داشت.

دكتر شاپور شهبازی جزء بهترین هخامنشی شناسان جهان بود كه در راه شناخت این دوره از تاریخ ایران زحمات فراوانی کشید. وی در این‌باره صدها مقاله به چاپ رساند و نشریات فراوانی را پایه‌گذاری كرد.
مرحوم شهبازی كتاب‌های زیادی درباره تاریخ و تمدن ایران نوشته‌اند و در این میان می‌توان به كتاب راهنمای مستند و علمی تخت جمشید كه امروزه به عنوان یكی از مراجع محققین مورد استفاده قرار می‌گیرد اشاره كرد.
شاهپور شهبازی در رشته‌ی باستان‌شناسی و زبان‌های باستانی دكتری داشتند و مدت‌ها به عنوان مشاور عالی با بنیاد پژوهشی پارسه و پاسارگاد همكاری می‌كردند. از جمله مهمترین فعالیت‌های مرحوم شهبازی در بنیاد پارسه پاسارگاد یاری رساندن در ترسیم استراتژی پژوهشی بنیاد بود.

از دیگر یادگاری‌های مرحوم شهبازی در تخت جمشید، تهیه‌ی راهنمای گردشگری این مجموعه‌ی میراث جهانی است كه به دو زبان فارسی و انگلیسی و با صدای وی ضبط شده است و هم اكنون در سیستم‌های الكترونیكی تخت جمشید شنیده می‌شود.

دكتر شهبازی كتاب‌های زیادی در دست انتشار دارد كه برخی از آنها توسط بنیاد پژوهشی پارسه و پاسارگاد منتشر می‌شود

دكتر شاهپور شهبازی نه تنها در دوره‌ی هخامنشی؛ بلكه در دوره‌های ساسانی و اسلامی نیز یكی از صاحب‌نظران ایرانی محسوب می‌شدند.

ایشان در خانواده‌ای اصیل در شیراز متولد شد و یكی از مفاخر بزرگ ایران محسوب می‌شوند.

از دیگر فعالیت‌های پروفسور شاهپور شهبازی می‌توان به همكاری تنگاتنگ وی با فرهنگستان علوم اشاره كرد كه تدوین بخش هخامنشی دایرة‌المعارف بزرگ اسلامی نیز توسط وی انجام گرفته است.

پروفسور شاهپور شهبازی كتاب‌های زیادی در دست انتشار دارد كه برخی از آن‌ها توسط بنیاد پژوهشی پارسه - پاسارگاد منتشر می‌شود.

مرحوم پروفسور شاهپور شهبازی از جمله محققانی بود كه بخش بزرگی از فعاليت‌های پژوهشی و علمی خود را در راه مبارزه با تحريف تاريخ ايران صرف كرد.

پروفسور شاهپور شهبازی با آگاهی از روش‌های علمی و تسلط به چندين زبان خارجی از جمله زبان‌های باستانی به شكافتن لايه‌های گسترده‌ی تاريخ ايران‌ می‌پرداخت و از هر نوع تحريفی در اين تاريخ به خصوص تاريخ دوره‌ی هخامنشی و ساسانی جلوگيری می‌كرد.

پس از مطالعات اشميت، باستان شناس آلمانی در تخت جمشيد، پروفسور شاهپور شهبازی نخستين ايرانی بود كه فعاليت‌های علمی خود را در تخت جمشيد آغاز و در اين زمينه كتاب‌های زيادی را به زبان‌های آلمانی، انگليسی، فرانسه و فارسی منتشر كرد. وی در دوران حيات خود بيش از 130 مقاله نوشته و 15 كتاب را به چاپ رسانيده است از جمله كتاب‌های مهم پروفسور شاهپور شهبازی می‌توان از كتاب «تاريخ سياسی ساسانيان» نام برد كه اکنون زير چاپ است.

كتاب فردوسی از ديگر كتاب‌های شاپور شهبازی است که اثری بی‌نظير در باب تاريخ اسلام و نقدی بر شاهنامه‌ی فردوسی است.
از دیگر آثار و همکاری‌های مهم پروفسور شاهپور شهبازی کتاب بسیار با ارزش «شکوه تخت جمشید» می‌باشد که با ارزش‌ترین کتاب تاریخی ایران و هم اکنون یکی از گران‌ترین و بهترین کتاب‌های ایرانی است که به دو زبان فارسی و انگلیسی می‌باشد، این کتاب با همکاری پروفسور شاهپور شهبازی، پروفسور ماتیو استلپر، پروفسور راجر موری، پروفسور رمی بوشارلا و... آماده شده است. در این کتاب می‌توانید تصاویری از گذشته‌ی تخت جمشید و ابهتی که ایران زمین داشت را دید(این کتاب را ما به تمام علاقه‌مندان به تاریخ ایران پیشنهاد می‌کنیم و امیدواریم که هر ایرانی روزی این چنین کتابی را داشته باشد).

پروفسور شاهپور شهبازی روح ايرانی بودن و ملی گرايی را در ايرانيان تقويت می‌كرد و اجازه نمی‌داد كسی به سادگی تاريخ شكوهمند ايران را زير سؤال ببرد.

پروفسور شاهپور شهبازی پس از اخذ مدرک کارشناسی از دانشگاه تاريخ شيراز راهی لندن می‌شود و کارشناسی ارشد را در سال 1347 و دكترای خود را در رشته‌ی تاريخ در سال 1352 از دانشگاه لندن می‌گيرد. در اين‌ سال‌ها كتاب «كورش بزرگ» را می‌نويسد كه در سال 1350 به عنوان كتاب برگزيده سال شناخته می‌شود.

شاهپور شهبازی پس از اخذ مدرک دكترا به ايران باز می‌گردد و در دانشگاه به تدريس مشغول می‌شود. همچنين مرحوم شاهپور شهبازی در سال 1353 «بنیاد تحقيقات هخامنشی» را در تخت جمشيد راه‌ می‌اندازد و تا سال 1358 در سمت مديريت اين مجموعه‌ی ميراث جهانی باقی می‌ماند.

پروفسور شاهپور شهبازی در دانشگاه‌های ایران و دانشگاه‌های خارج کشور به خصوص آمریکا در رشته‌ی تاریخ تدریس می‌کرد و یکی از مطرح‌ترین چهره‌های تاریخ شناس و باستان شناس دنیا بود و هم‌طراز با بزرگ‌ترین تاریخ دانان و باستان شناسان خارجی در زمان خود بود.

پروفسور شاهپور شهبازی به سه زبان انگليسی، آلمانی و پارسی باستان تسلط كامل داشت و زبان‌های فرانسوی، يونانی و عربی را تا حد زيادی می‌شناخت.

مرحوم شاهپور شهبازی در سال 1372 درجه‌ی پروفسوری خود را از دانشگاه «اوروگن» دريافت و در سال 2000 رساله‌ی پست دكترای خود را تقديم دانشگاه آلمان كرد.
پروفسور عليرضا شاهپور شهبازی پس از 9 ماه مبارزه عليه بيماری سرطان ظهر روز يكشنبه 24 تیرماه سال 1385 در آمريكا درگذشت.

پیکر زنده یاد پروفسور «علیرضا شاهپور شهبازی» در آرامگاه حافظ در شیراز و در قطعه‌ی مشاهیر فارس به خاک سپرده شده است.

تیر روز از تیرماه برابر با 13 تیر در گاهشماری ایرانی

تشتر، ستاره‌ی رایومند فرهمند را می‌ستاییم؛ که شتابان به سوی «فراخکرت» بتازد چون آن تیر ِدر هوا پَران که آرش تیرانداز - بهترین تیرانداز ایرانی - از کوه «اَیریو خشتوثَ» به سوی کوه «خوانونـَت» بیانداخت...

آنگاه آفریدگار اهوره مزدا بدان دمید، پس آنگاه [ ایزدان ] آب و گیاه، مهر فراخ چراگاه، آن [ تیر ] را راهی پدید آوردند.

«جشن تیرگان» از بزرگ‌ترین جشن‌های ایران باستان است در ستایش و گرامیداشت «تیشتـَر»(تِشتـَر- تیر- شباهنگ - شِعرای یَمانی)، ستاره‌ی باران آور در باورهای مردمی، و درخشان‌ترین ستاره‌ی آسمان که در نیمه‌ی دوم سال، هم‌زمان با افزایش بارندگی‌ها، در آسمان سر شبی دیده می‌شود...[متن کامل]

خواستم همانند «فاطمه، فاطمه است»ات وصفت کنم دیدم مرا توان وصفت نیست، خواستم بگویم شریعتی معلم ما است، استاد ما است، روشن فکر ما است،... شریعتی شهید ما است، دیدم حتی به روش خودت هم نمی‌توانم وصفت کنم، اما همین قدر بگویم که روز تولدت(12 آذر 1312) روز شادی ما و روز شهادتت(29 خرداد 1356) روز عزای ما است، ما این دو روز را به عشقت در تقویم مشخص کرده‌ایم و به احترامت در زادروزت رخت سپید و در سالروز پروازت، رخت عزا بر تن می‌کنیم تا شاید بتوانیم قطره‌ای از اقیانوس بی‌کران علاقه‌مان به معلم شهیدمان را ادا کنیم، یا أیها الناس! سی و سه سال است که دیگر در بین ما نیست اما این قدر دوری‌اش برایمان غیر قابل باور است که هنوز باور نکرده‌ایم سی و سه سال است رفته است، انگار سی و سه ثانیه پیش خبر مرگ مشکوکش را که اول می‌گفتند حمله‌ی قلبی مسببش بوده و بعداً معلوم شد به دست عوامل ساواک به شهادت رسیده را شنیده‌ایم، دکتر! این تقلید کوکورانه‌ی ما را ببخش و حلالمان کن و این تقلب کودکانه‌مان را نادیده بگیر: «این‌ها همه هست و این همه شریعتی نیست، شریعتی، شریعتی است...».

روز معلم را خدمت تمام معلمان مدارس و مدرسان دانشگاه تبریک گفته و آرزوی بهترین‌ها را برایشان داریم. در این‌جا جا دارد از اساتید گرامی‌ام:

جناب آقای ابراهیم آرزو، جناب آقای حسین اینانلو، جناب آقای سید مفید حسینی، سرکار خانم خضری و... باقی عزیزانی که نام‌شان را سهواً فراموش نموده‌ و امکانش فراهم نشد که از ایشان تشکر کنم، قدردانی می‌نمایم.

امیدواریم در تمام مراحل زندگی موفق و سربلند باشند و شاگردانشان را از دانش خود بهره‌مند سازند.

اگر تاكنون به تخت جمشيد مسافرت كرده باشيد متوجه شده‌ايد كه در تمامى پلكان‌ها و بيش‌تر قسمت‌های درونى كاخ‌ها(كه هنوز سالم مانده و قابل تشخيص است) و همچنين در سردر آرامگاه كورش بزرگ در پاسارگاد(كه اكنون قابل تشخيص نيست) گل‌هاى 12 پرى(معروف به نیلوفر آبی یا لوتوس) نقش شده‌اند كه دلايل مختلفى مبنى بر خوب بودن و مقدس بودن آنها بيان شده كه مهم‌ترين آنها اين است: بر اساس اعتقادات زردشتیان نطفه‌ی زرتشت درون گل نیلوفر شکل گرفته پس گل لوتوس مقدس است و نیز عدد 12 جزء معدود اعدادى است كه به 4 عدد تک رقمى قابل تقسيم است(2 و 6 و 3 و 4) و عددى است كه هم عدد ماقبل آن(11) فقط به يک و خودش قابل تقسيم است و هم عدد بعد آن(13) فقط به يک و خودش قابل تقسيم است.

همانطور كه گفته شد عدد 12 براى ايرانيان قديم به ويژه در عصر هخامنشيان بسيار عدد خوب و جالبى بوده اما بحث بعدى ما عدد 13 است، كه متأسفانه در كشور ما عددى نحس محسوب مى شود؛ اين مسئله را غربى‌ها(به علت اين‌كه خودشان به نحسى اين عدد اعتقاد داشتند) وارد كشور ما كردند و عملاً يک تهاجم فرهنگى به راه انداختند. در حالى كه در جامعه‌ی ما(به ويژه در عصر هخامنشيان) اعتقاد بر اين بوده كه انسان در سيزدهمين روز از پيدايش آفرینش و از پيوند خوردن ساقه دو گياه سبز و نازک(منظور سبزه‌اى است كه هنوز در سفره هفت سين وجود دارد) به وجود آمده و به همين دليل سيزدهمين روز از سال نو را جشن مى‌گرفته‌اند و براى اين كه آن سال برايشان سرچشمه‌ی موفقيت‌ها شود ساقه دو گياه(سبزه) را به هم گره مى‌زدند و اگر دخترانى كه ديگر وقت ازدواجشان بود و از خداوند شوهرى خوب را طلب مى‌كردند، اين كار را با دقت و وسواس بيش‌ترى انجام مى‌دادند. پس بياييم روز 13 فروردين را به خاطر نحسى به دامن طبيعت نرويم، بلكه به خاطر پاكى اين روز به دامن طبيعت رفته و اين روز را جشن بگيريم.